Νέα έκρηξη έντασης στις ήδη παγωμένες σχέσεις Μόσχας και Τόκιο προκάλεσε η επίσκεψη του Vladimir Putin στο Iturup, το μεγαλύτερο από τα τέσσερα νησιά των νότιων Κουρίλων που ελέγχονται από τη Ρωσία αλλά διεκδικούνται από την Ιαπωνία.
Η επίσκεψη της 13ης Αυγούστου ήταν η πρώτη του Putin στην αλυσίδα των Κουρίλων και είχε ισχυρό πολιτικό και συμβολικό χαρακτήρα. Η Ιαπωνία αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντάς την απαράδεκτη και καταθέτοντας επίσημη διαμαρτυρία.
Το νησί αποκαλείται Iturup στη Ρωσία και Etorofu στην Ιαπωνία και βρίσκεται στο επίκεντρο μιας εδαφικής διαμάχης που παραμένει άλυτη από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οργή στο Τόκιο – Sanae Takaichi: «Απολύτως απαράδεκτο»
Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Sanae Takaichi αντέδρασε με ασυνήθιστα σκληρή γλώσσα, δηλώνοντας ότι η επίσκεψη «πληγώνει τα συναισθήματα του ιαπωνικού λαού» και είναι «απολύτως απαράδεκτη».
Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών Toshimitsu Motegi επανέλαβε την επίσημη θέση του Τόκιο ότι τα τέσσερα νησιά αποτελούν ιαπωνικό έδαφος και ανακοίνωσε ισχυρή διαμαρτυρία προς τη ρωσική πλευρά.
Η Sanae Takaichi είναι σήμερα η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, έχοντας αναλάβει αρχικά το αξίωμα τον Οκτώβριο του 2025 και ηγούμενη του δεύτερου υπουργικού της συμβουλίου από τον Φεβρουάριο του 2026.
Το μήνυμα του Putin: «Για τη Μόσχα τα νησιά είναι ρωσικά»
Η παρουσία του Vladimir Putin στο Iturup μπορεί να ερμηνευθεί ως μία ιδιαίτερα ισχυρή επίδειξη της ρωσικής κυριαρχίας στην περιοχή.
Κατά την επίσκεψή του, ο Ρώσος πρόεδρος περιηγήθηκε σε μονάδα επεξεργασίας ψαριών, νοσοκομείο και σχολείο και συναντήθηκε με τον κυβερνήτη της Sakhalin, Valery Limarenko. Ο Putin επανέλαβε παράλληλα τη ρωσική θέση ότι το καθεστώς των νησιών καθορίστηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το ταξίδι πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά την παρουσία του στη Sakhalin, όπου παρακολούθησε στρατιωτικές δραστηριότητες του ρωσικού Στόλου του Ειρηνικού.
Η διαμάχη που κρατά πάνω από 80 χρόνια
Το εδαφικό ζήτημα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά αγκάθια στις σχέσεις Ρωσίας–Ιαπωνίας.
Η Σοβιετική Ένωση πήρε τα τέσσερα νησιά — Iturup/Etorofu, Kunashir/Kunashiri, Shikotan και Habomai — τις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ιαπωνία εξακολουθεί να τα διεκδικεί ως τις «Βόρειες Περιοχές», ενώ η Ρωσία τα διοικεί ως μέρος της περιφέρειας Sakhalin.
Η διαμάχη είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο Μόσχα και Τόκιο δεν έχουν υπογράψει μέχρι σήμερα επίσημη συνθήκη ειρήνης που να κλείνει οριστικά τα ζητήματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι διαπραγματεύσεις για ειρήνη έχουν ουσιαστικά παγώσει
Για δεκαετίες, διαφορετικές ιαπωνικές κυβερνήσεις επιχείρησαν να συνδυάσουν την οικονομική συνεργασία με τη Ρωσία με πρόοδο στο εδαφικό ζήτημα.
Η κατάσταση άλλαξε ριζικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, όταν η Ιαπωνία συμμετείχε στις δυτικές κυρώσεις.
Η Μόσχα ανέστειλε τις διαπραγματεύσεις για τη συνθήκη ειρήνης και τον Φεβρουάριο του 2026 το Κρεμλίνο δήλωνε ότι δεν υπήρχε ενεργός διάλογος για το θέμα, χαρακτηρίζοντας τις διμερείς σχέσεις εξαιρετικά επιβαρυμένες.
Παρά ταύτα, η επίσημη ιαπωνική πολιτική δεν έχει αλλάξει. Το υπουργείο Εξωτερικών της Ιαπωνίας επανέλαβε τον Φεβρουάριο του 2026 ότι στόχος παραμένει η επίλυση του ζητήματος των τεσσάρων νησιών και η σύναψη συνθήκης ειρήνης.
Η οικονομία περιπλέκει ακόμη περισσότερο το παιχνίδι
Παρά τη βαθιά πολιτική κρίση, οι οικονομικοί δεσμοί δεν έχουν εξαφανιστεί πλήρως.
Ιαπωνικές εταιρείες εξακολουθούν να έχουν σημαντικά συμφέροντα στα μεγάλα ενεργειακά έργα της ρωσικής Άπω Ανατολής. Οι Mitsui και Mitsubishi, για παράδειγμα, διατήρησαν συμμετοχές στο Sakhalin-2, ένα έργο που παραμένει σημαντικό για την ενεργειακή ασφάλεια της Ιαπωνίας.
Αυτό δείχνει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη από την άποψη ότι η μία πλευρά «δεν χρειάζεται πλέον» την άλλη. Η πολιτική αντιπαράθεση είναι εξαιρετικά έντονη, αλλά συγκεκριμένες ενεργειακές σχέσεις εξακολουθούν να συνδέουν τις δύο οικονομίες.
Οι Κουρίλες αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία
Πέρα από την ιστορία και το εθνικό γόητρο, τα νησιά έχουν μεγάλη γεωστρατηγική αξία.
Βρίσκονται ανάμεσα στην Kamchatka και το βόρειο ιαπωνικό νησί Hokkaido και προσφέρουν πρόσβαση σε πλούσια αλιευτικά πεδία και φυσικούς πόρους. Παράλληλα, η θέση τους τα καθιστά σημαντικά για τη ρωσική στρατιωτική παρουσία στον βορειοδυτικό Ειρηνικό.
Η επίσκεψη του Putin πραγματοποιείται μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία το Τόκιο ανησυχεί όλο και περισσότερο για τη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Russia και China, αλλά και για τη γενικότερη επιδείνωση του περιβάλλοντος ασφαλείας γύρω από την Ιαπωνία.
«Παγώνει» κάθε ελπίδα για συμβιβασμό;
Η επίσκεψη στο Iturup δεν αλλάζει από μόνη της το νομικό καθεστώς της διαφοράς. Αλλά πολιτικά στέλνει ένα ιδιαίτερα καθαρό μήνυμα.
Η Ρωσία δείχνει ότι αντιμετωπίζει το νησί ως έδαφος στο οποίο ο πρόεδρός της μπορεί να ταξιδεύει και να επιθεωρεί κρατικές εγκαταστάσεις χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις αντιδράσεις του Τόκιο.
Η Ιαπωνία, από την άλλη πλευρά, επιμένει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τη διεκδίκησή της και χαρακτηρίζει την επίσκεψη πλήγμα στις προοπτικές βελτίωσης των σχέσεων.
Μια κίνηση υψηλού συμβολισμού που αλλάζει το κλίμα
Το να υποστηριχθεί ότι η επίσκεψη «αναγκάζει την Ιαπωνία να αναγνωρίσει την απώλεια των νησιών» θα ήταν πρόωρο: το Τόκιο δεν έχει εγκαταλείψει ούτε αναγνωρίσει τη ρωσική κυριαρχία επί των τεσσάρων διαφιλονικούμενων νησιών.
Αυτό που αλλάζει, όμως, είναι το πολιτικό κλίμα.
Με τον Vladimir Putin να πατά για πρώτη φορά στο Iturup ως πρόεδρος και την Sanae Takaichi να απαντά με ανοιχτή καταδίκη, η εδαφική διαμάχη επιστρέφει με δύναμη στο κέντρο των σχέσεων Ρωσίας–Ιαπωνίας.
Και μετά από περισσότερες από οκτώ δεκαετίες χωρίς οριστική συνθήκη ειρήνης, η απόσταση ανάμεσα σε Μόσχα και Τόκιο δείχνει σήμερα μεγαλύτερη παρά μικρότερη.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών